در اعتبار اسنادی (Documentary Letter of Credit) مخاطره خریدار و فروشنده قابل تنظیم است، در اصل اعتبار شبیه به مومی در دستان خریدار و فروشنده است و این روش پرداخت با تنوعی که در مقررات خود دارد، می تواند هر گونه نگرانی و ترس را برای دو طرف به حداقل ممکن برساند. به همین دلیل می توان گفت که بهترین روش پرداخت در تجارت بین الملل است اما این روش نکات منفی نیز دارد که از آن جمله، هزینه هایی است که خریدار از بابت گشایش، ابلاغ، چک کردن اسناد و … به بانک می پردازد. اعتبار اسنادی تعهد مشروط و برگشت ناپذیر بانک درخواست کننده به ذی نفع اعتبار، در مقابل ارائه اسناد مطابق با شرایط اعتبار، مبنی بر پرداخت وجه اسناد می باشد. این روش، مخاطره فروشنده را کاهش می دهد و فروشنده می تواند قبل از اینکه کالا به رؤیت خریدار برسد در مقابل ارائه اسناد مطابق با شرایط اعتبار، وجه کالا را دریافت کند. در این روش با اینکه مخاطره فروشنده به دلیل فوق کمتر است ولی مخاطره طرفین معقول است چراکه خریدار نیز می تواند با خواستن اسنادی مهم مثل بازرسی قبل از حمل، مخاطره ارسال اسناد بدون ارسال کالا را به حداقل برساند. شاید یکی از مهم ترین مهارتهایی که واردکننده کالا باید بداند داشتن اطلاعات کافی در زمینه مواردی است که در پیام گشایش اعتبار از سوی بانک گشاینده اعتبار صادر می شود.

متقاضی گشایش اعتبار اسنادی باید بداند چه می خواهد و چگونه می تواند آن را به زبان بین المللی و از طریق بانک از طرف مقابل بخواهد، به عنوان مثال خریدار با مراجعه به بانکی در ایران، می خواهد اعتباری را به نفع فروشنده در کشور X باز کند، بانک ایرانی سوئیفتی (پیامی) به بانک خارجی ارسال می کند و با تأیید فروشنده، اعتبار اسنادی گشایش می شود. خریدار می تواند کلیه ویژگیهای کالا را در اعتبار ذکر کند و ذکر شدن آنها را در کلیه اسناد بخواهد و اسناد بی شماری را برای اثبات ویژگیهای خواسته شده از اشخاص ثالث نیز مطالبه کند.

فرض کنید خریدار می خواهد روغن اتومبیل  خریداری کند. او به عنوان نمونه می تواند شرایط زیر را مطالبه کند:

  •  آن نمونه از روغن اتومبیل با مشخصات فنی از تمام لحاظ بررسی میشود توسط  کارشناسان وآزمایشگاه ….، پس از تأیید موسسه مربوطه، با مهر و تأیید سرکنسولگری ایران در آن کشور نهایی میشود.
  • تمامی ویژگی های خواسته شده باید قابل بررسی و اندازه گیری با مشخصات فنی باشند و در نتیجه این قابلیت، خریدار می تواند تأییدیه مؤسسات گوناگون را برای تشخیص ویژگی خواسته شده مطالبه کند.
  • بازکننده اعتبار پس از دریافت اسناد مطابق با شرایط اعتبار و بسته به شرایط اعتبار نسبت به پرداخت وجه اسناد و یا پذیرش تعهد پرداخت اقدام می نماید.

توافق اصلی در اعتبار اسنادی فی مابین بانک گشاینده، فروشنده و بانک تأیید کننده در صورت وجود می باشد.بانک ها فقط با اسناد سروکار دارند و در صورت ظاهر صحیح و مطابق با شرایط اعتبار می بایست نسبت به ایفای تعهد ایجاد شده اقدام نمایند.

طرفین در گیر در اعتبار اسنادی:

  • خریدار یا متقاضی (Applicant, Buyer, Importer) طرفی که اعتبار به تقاضای وی گشایش می شود.
  • ذی نفع یا فروشنده (Beneficiary, Seller, Exporter) طرفی که اعتبار به نفع او گشایش شده است.
  • بانک درخواست کننده (Issuing Bank) بانکی که با توجه به تقاضای خریدار/متقاضی، یا از طرف خود اقدام به گشایش اعتبار می نماید.
  • بانک ابلاغ کننده (Advising Bank) بانکی است که با توجه به تقاضای بانک گشاینده، اعتبار را ابلاغ می نماید.
  • بانک تعیین شده (Nominated Bank) بانکی که اعتبار نزد آن قابل استفاده است و می تواند همان بانک Issuing Bank یا Advising Bank و یا حتی بانکی دیگر باشد.
  • بانک تأیید کننده (Confirming Bank) بانکی که با توجه به درخواست یا مجوز بانک گشاینده و یا به تقاضای ذی نفع (به تقاضای ذی نفع بدون اطلاع به بانک گشاینده) تأیید خود را بر اعتبار می افزاید.
  • بانک پوشش دهنده (Reimbursing Bank) بانکی که به تقاضای بانک گشاینده نسبت به پوشش اعتبار به منظور پرداخت وجه اقدام می نماید. (معمولاً زمانی استفاده می شود که بانک گشاینده اعتبار نزد بانک ابلاغ کننده که در کشور فروشنده است حساب ندارد و کار پرداخت وجه اعتبار را از طریق بانکی دیگر که بانک پوشش دهنده نامیده می شود انجام می دهد

برخی واژه ها که بهتر است در زمان مراجعه به بانک بدانید

  • ۱- سررسید اعتبار: آخرین تاریخی که اعتبار نزد بانک تعیین شده توسط ذی نفع قابل استفاده است.

  • ۲- سررسید حمل: آخرین تاریخی که کالای موضوع اعتبار می بایست حمل شود.
  • ۳- روز بانکی: روزی است که بانک برای انجام عملیات بانکی باز است.
  • ۴- ارائه مطابق: ارائه ای است که با مفاد و شرایط اعتبار، مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی و استانداردهای بین المللی عملیات بانکی مطابقت دارد.
  • ۵- ارائه: تحویل فیزیکی اسناد تحت شرایط اعتبار به بانک درخواست کننده و یا بانک تعیین شده است.

مراحل گشایش اعتبار اسنادی

  • خریدار و فروشنده نسبت به عقد قرارداد جهت گشایش اعتبار اسنادی اقدام می کنند.
  • فروشنده توافقات انجام شده و قطعی را کتباً تحت پروفرما در اختیار خریدار قرار می دهد.
  • خریدار از بانک خود درخواست می کند که بر اساس قرار منعقده، به عنوان بانک درخواست کننده (I.B) اعتبار اسنادی را به نفع فروشنده گشایش نماید.
  • بانک درخواست کننده اعتبار (I.B) بر اساس مفاد و شرایط پروفرما (قرارداد) و پس از دریافت مدارک مورد نیاز از متقاضی (فرمها، تعهدنامه ها، مجوزها، وثایق و تضمینات و کارمزدها)، اعتبار را گشایش و برای بانک ابلاغ کننده (A.D) و یا مستقیماً برای ذی نفع ارسال می نماید.
  • بانک ابلاغ کننده در صورت پذیرش ابلاغ اعتبار، اعتبار دریافت شده را دقیقاً و به همان شکل بدون هیچ گونه دخل و تصرفی به ذی نفع اعتبار ابلاغ می نماید.
  • پس از ابلاغ اعتبار به ذی نفع، وی شرایط اعتبار را با قرارداد اولیه بررسی می نماید و در صورت مطابقت، نسبت به تهیه کالا و یا ارائه خدمت موضوع اعتبار اقدام می کند و در صورت وجود اختلاف، باید طی تماس با متقاضی به رفع موارد اختلافی بپردازد.
  • فروشنده کالا را تهیه و یا نسبت به ارائه خدمت اقدام و اسناد تعیین شده در شرایط اعتبار را تنظیم، و این اسناد را به بانک تعیین شده (N.B) و یا هر بانکی در صورت مجاز بودن در شرایط اعتبار ارائه می کند.
  • بانک دریافت کننده اسناد، پس از دریافت اسناد می تواند اسناد را کنترل نماید و یا بدون هیچ گونه مسئولیتی اسناد را به همراه کاور خود (Schedule) دقیقاً و به همان شکل به بانک درخواست کننده اعتبار ارسال کند.
  • بانک درخواست کننده پس از دریافت اسناد، ۵ روز بانکی فرصت دارد تا اسناد رسیده را با شرایط اعتبار بررسی نماید.
  • در صورت مغایرت اسناد، بانک گشاینده اعتبار باید مغایرتها را به بانک ارسال کننده اسناد اعلام نماید و در صورت عدم مغایرت نسبت به پرداخت وجه اسناد و یا پذیرش تعهد پرداخت بر اساس شرایط اعتبار اقدام نماید.

بانک درخواست کننده اعتبار در صورت وجود مغایرت در اسناد واصله، می بایست حداکثر تا پایان روز پنجم نسبت به اعلام مغایرت اقدام نماید؛ در غیر این صورت حق هیچ گونه اعتراضی ندارد و در صورت عدم پذیرش اسناد می تواند آن را به بانک ارسال کننده عودت دهد.